Stavenisse, heerl. op het eil. Tholen, prov. Zeeland, Tweede Distr., arr. Zierikzee, kant. Tholen, gem. Stavenisse; palende N. O. aan de heerl. Kempenshofstede, O. aan de heerl. St. Maartensdijk, Z. aan de Dorstmansplaat, W. en N. aan het Keeten.
Deze heerl. bestaat uit den Stavenisse-polder, den Nieuwe-polder-van-Stavenisse, den Zuidmoer-polder, den Nieuwe-Zuidmoer-polder en den Margaretha-polder. Zij bevat het d. Stavenisse, benevens eenige verstrooid liggende huizen; beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 835 bund. 35 v. r. 6 v. ell., waaronder 808 bund. 67 v. r. 99 v. ell. belastbaar land; telt 146 h., bewoond door 219 huisgez., uitmakende eene bevolking van 1190 inw., die meest in den landbouw hun bestaan vinden.
De inw., welke op 5 na , allen Herv. zijn, maken met die van de heerl. Kempens-Hofstede eene kerk. gem. uit. — Men heeft in deze heerl. eene school te Stavenisse, welke gemiddeld door een getal van 60 leerlingen bezocht wordt.
In de zeventiende eeuw was deze heerl. een eigendom van het geslacht Van Tuyll van Serooskerke, later van de Graven van Flodorf-Wartensleben. Thans wordt zij in eigendom bezeten door den Heer Mr. Cornelis van der Lek de Clercq, Advokaat en Notaris te Zierikzee, die thans ook tevens Heer van Kempenshofstede is. In het midden der vorige eeuw werd zij verkocht aan drie onderscheidene Heeren namelijk den Heer de Clercq, Baljuw van Stavenisse, den Heer van der Lek, Secretarts van Stavenisse en den Heer Willem Breekpot, Prokureur te Zierikzee.
Het d. Stavenisse, ligt op den uitersten noordwestelijken uithoek van het eil. Tholen, 2 u. Z. O. ten Z. van Zierikzee, 3½ u. N. W. van Tholen.
Het is eene niet groote, maar fraaije plaats, bestaande uit eene regte en breede dorpstraat, met boomen beplant, staande de overige huizen verspreid om de kerk. Men telt er in de kom van het d. 140 h. en ongeveer 1000 inw.
Hen heeft er eene zeer bekwame haven, die ter lengte van omtrent een kwartier uurs regt uit, noordwest aan, in het Keeten uitloopt. Ook is er een overzetveer op Vianen in Duiveland. Op den Noorder-havendijk staat een lamplicht, zigtbaar op 1½ mijl.
Aan het einde van voornoemde dorpstraat, staat de kerk, op welke men het jaartal 1672 leest, zijnde vermoedelijk het jaar van de stichting. Het is een niet groot gebouw, met eenen vierkanten toren, gedekt door een koepeldak, met peervormige spits. In deze kerk is geen orgel. Aan de oostzijde is het zeer fraaije wit marmeren praalgraf van Jonkheer Hieronymus van Tuyll van Serooskerke, in leven Heer van Stavenisse, overleden te Vere, den 22 April 1669; zijne wit marmeren geharnaste beeldtenis ligt uitgestrekt, met het hoofd op een zeer fraai kussen; — de bijsieraden zijn mede zeer schoon. In het jaar 1707 zijn door Vrouwe Adriana Wadde, weduwe den Heer Zaliger Verkouteren aan de kerk alhier geschonken. 2 zilveren bekers ten gebruike bij de bediening van het H. Avondmaal, en in 1712 2 zilveren bekers door Magdalena Hunnius, weduwe Joan Diest— Wijders zijn gelegateerd ten behoeve opgemeld 5 zilveren schotels van verschillende grootten door Mejufvrouw Christina Kapelle, huisvrouw van den Heer Baljuw Anthonie de Clercq, overleden in het jaar 1747. In 1830 werd deze kerk in het bezit gesteld van een fraai zilveren doopbekken met deksel, aangekocht uit de opbrengst van vijf honderd gulden kapitaal, door twee harer leden, Huibert van Rossum en zijne echtgenoot Jacomina Eerland, tot dat einde gelegateerd.
Men heeft te Stavenisse een distributiekantoor van de brievenposterij.
Vroeger heeft alhier een slot bestaan, het Slot-te-Stavenisse geheeten (Zie hier achter).
Het d. Stavenisse is de geboorteplaats van den door zijne schriften bekenden Boudewijn Hunnius, geb. den 16 Februarij 1654, † 1 October 1719.
Het wapen dezer hocrl. bestaat, even als dat der gem., uit een schild van zilver, meteen hoofdstuk van keel (rood). uit het Aardrijkskundig woordenboek van A.J. van der Aa uit 1839 en volgende jaren
Terug naar beschrijving van Stavenisse