Overzande, gem. op het eil. Zuid-Beveland, prov. Zeeland, distr. en arr. Goes, kant. Heinkenszand (3 k. d., 8 m. k., 5 s. d.); palende N. aan de gem. Heinkenszand, en 's Heerenhoek, O. aan Nisse, Z. O. aan Oudelande, Z. aan Driewegen-en-Coudorpe, W. aan Borssele.
Deze gem. bevat de polders: Oud-Overzande, den Calangepolder, den polder Middel-Blazekop, den Vrouwe-polder, den Verloren-kost-polder, den Hollestelle-polder, den Naaldepolder, den Onze-Lieve-Vrouwe-polder, en den Holle-polder, benevens gedeelten van den polder Nieuw-Overzande, den West-Blazekop-polder, den Oost-Blazekopolder den St. Anthonius-polder, den Nieuwe-poIder-van-Borssele, den Nieuwe-Craijert-polder, den Loyve-polder, het Nieuwe Landeke en de-beide Zak-polders. Zij bevat het d. Overzande benevens eenige verstrooid liggende huizen; beslaat volgens het kadaster, eene oppervlakte van 1074 bund. Men telt er 124 h. bewoond door 150 huisgez. uitmakende eene bevolking van 800 inw. die meest hun bestaan vinden in den landbouw.
De Herv., die er ruim 240 in getal zijn, behooren tot de gem. Overzande-en-Driewegen. — De R. K., van welke men er 660 telt, behooren kerkelijk te Kwadendamme en 's Heerenhoek. Vroeger was Overzande een der twee middelpunten van de R. K. landgemeente op Zuid-Beveland. Zij had aldaar, in 1691, even als bij Dijkwel, onder Kapelle, eene hofstede gekocht, welke werd ingeschreven ten name van Pieter de Bie ter ontduiking van de wet, welke bepaalde dat Roomsche kerken enz, als zoodanige geene vaste goederen bezitten mogten. De zolder van het huis werd tot, eene kapel ingerigt, de hiervoor benoodigde gelden werden gevonden, voor een deel uit andere fundatiën, voor een deel uit vrijwillige bijdragen der gemeente. In 1697 werden evenwel die bidplaatsen op eene schandelijke, wijze geplunderd en vernield. Zekere R. K. jonge dochter, Catharina Pover genaamd, was bezwangerd door een Hervormd jongman, Marinus Vroonland geheeten, en deze jongeling was ook bereid om haar te huwen; doch hare ouders weigerden de toestemming en zonden hunne dochter naar Antwerpen. Vroonland, woedende over het verlies van zijne geliefde en van zijn kind, bragt ook de hoofden zijner makkers op hol, en had weldra eenen grooten aanhang. In den vroegen morgen van den feestdag van Mariaboodschap (25 Maart) van genoemd jaar, kwam zijne bende op de hofstede onder Ovezande, sloeg de glazen in, brak de deuren open, en sloegen alle kerkmeubelen, welke zij niet konden medenemen, aan stukken. Hiermede, nog niet-voldaan, kwamen zij den volgenden dag, zijnde Zondag, terug en vernielden het gebouw zelve, zoo zeer, dat het bijna; een puinhoop geleek. Te Dijkwel hield men bijna even zoo huis, waarvan het gevolg was, dat de R.K. landgemeente een langen tijd verstoken bleef van de gelegenheid tot rustige gemeenschappelijke godsdienstoefening.
Men heeft er eene school, welke door een getal van 60 tot 100 leerlingen bezocht wordt.
Deze gem. is eene heerl., welke aan de Heeren van Schenge haar bestaan te danken heeft, die hier, op het laatst der dertiende eeuw, schor bedijkten, welke zij, omdat dit schor, ten opzigte van Heinkenszand, aan de overzijde van de Zwake lag, Overzand noemde. Zij bouwden er ook eene kerk, in welker nabijheid zich de nieuwe bewoners nedersloegen, en dus het dorp vormden. In het jaar 1393 verkregen zij de bevestiging van deze bezitting, het regt om alle verdere aanwassen te bedijken, en maakten daarvan terstond gebruik om den Nieuw-Overzande-polder beverschen. Dit oefende natuurlijk eenen grooten invloed uit op de hier vloeijende stroomen. De verlanding ten Zuiden was, na de eerste bedijking, reeds zoo sterk toegenomen, dat die Dierik digt geworpen, en door de bedijking van het Stuvezand en Dieriks- (Dirks-) land, Baarland aan Borssele vastgehecht was geworden. Zij werd nu nog gedurig sterke. De Noord-polder werd gewonnen, vervolgens ook Driewegen in bouwland herschapen en aan Coudorpe vastgedamd, door de afsluiting der Lange Mare werd voorts de vereeniging met Ovezande voltooid. Het duurde evenwel nog tot in het jaar 1554 eer de verbinding met Heinkenszand, door de bedijking van den Loijve- ;(Louize-) polder, plaats had en dus de vereeniging met Zuid-Beveland, op dit punt, volkomen was (zie A.J. Ab Utrecht Dresselhuijs, Wandelingen door Zuid- en Noord-Beveland, blz. 203-205). Thans wordt deze heerl., in vereeniging met 's Heer-Arends-kerke en Heinkenszand, door onderscheidene personen in eigendom bezeten.
Het d. Overzande, meestal bij verkorting. Ovezand en in regeringstukken veelal Ovezande gespeld, ligt 2½u. W. van Goes, 1 Z. van Heinkenszand, in een allerschoonst oord. Het is een niet onbevallig kerkdorp, in welks kom men 40 h. en 270 inw telt.
De kerk is een in 1840 zeer verbeterd gebouw, met eenen vierkanten toren, en een geschilderd orgel.
De kermis valt in den eersten Woensdag in October.
Het wapen dezer gem. bestaat uit een schild van goud, met een fesant van keel (rood) en daarboven eene O van sabel (zwart).
uit het Aardrijkskundig woordenboek van A.J. van der Aa uit 1839 en volgende jaren
Terug naar beschrijving van Ovezande