Nisse, gem. op het eil. Zuid-Beveland, prov. Zeeland, arr. Goes, kant. Heinkenszand (5 k. d., 8 m. k., 5 s. d.) ; palende N. aan de gem, 's Heer-Abtskerke-Sinoutskerke-en-Baarsdorp, O. aan de gem. 's Gravenpolder-Sint-Jans-polder-Oost-en-Middelzwake, Z. aan de gem. Oudelande, W. aan Overzande en Heinkenszand.
Deze gem. bevat het d. Nisse en eenige verstrooid liggende h., alsmede de pold. Oud-Nisse, Lange-Nieuwland, het Ronde-poldertje , den Prooijen-polder, den Willouts-polder, benevens gedeelten van den Zuid-Zak-polder, van het Nieuw-Landeken-van-Heinkenszand, van het Nieuwlandeken-van-Overzande, van den Loyven-polder, van den Zak-polder, van den Nissestelle-polder en van den Kruiningen-polder.Zij beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 965 bund. Men telt er 81 h. bewoond door 98 huisgez., uitmakende eene bevolking van 480 inw., die meest in den landbouw hun bestaan vinden.
De Herv., die er 410 in getal zijn, onder welke 200 Ledematen, maken eene gem. uit, welke tot.de klass. van Goes, ring, van Borssele, behoort. Het beroep geschiedt door den kerkeraad, onder medestemming van den Ambachtsheer.
De R. K., die er ongeveer 70 in getal zijn, behooren tot de stat. van Heinkenszand, — Men heeft in deze gem. ééne school.
Deze gem. is eene heerl., welke, in het jaar 1160, bezeten werd door Floris X, Heer van Borssele , aan wiens nakomelingen zij honderd jaren daarna nog toebehoorde. Later is zij bezeten door het geslacht Van der Nisse, dat van deze heerl. zijnen naam ontleende: zoo vinden wij dat zij bij testament van den- Heer David van der Nisse, volgens de notulen van de Staten van Zeeland, in dato 29 Januarij 1678, werd verheven op zijnen zoonszoon den Heer David van der Nisse. Uit dit geslacht kwam de heerlijkheid door huwelijk van eene dochter van eenen anderen David van der Nisse, die eerst in de laatste helft der vorige eeuw overleed, met den Heer J. T. Spijker, aan dien Heer.
Thans wordt zij bezeten door de erven van den Heer J. H. Verschoor, te Goes.
Het d. Nisse, ook wel Ter-Nisse of Der-Nisse, oorspronkelijk echter Gervarsnisse, ligt 1½ u. Z. van Goes, 1 u. Z. O. van Heinkenszand.
De benaming Nisse, waarvoor men thans het schor zou zeggen, duidt reeds aan, dat het eene aanslibbing tegen andere gronden was. De voormalige zeedijk, voor welken het oprees, is nog overig in de zoogenoemde Vijfzode- of Loijven-dijk, die bij den watervloed van 1350, toen ook de dijk tegen den Loijven-, in de wandeling Lowijsen-polder, doorbrak en de Nisse onder liep, nog het Breede beveiligde.
Het is een groot en fraai dorp, in de gedaante van een langwerpig vierkant. Het plein, met schoone boomen bezet, heeft in het midden eene goede pomp en eene waterput, en is aan drie zijden met huizeu bezet. De zuidelijke kant wordt ingesloten door de ruime en fraaije kruiskerk, welke eenen hoogen toren naast zich heeft. Deze kerk, welke in de dertiende eeuw werd opgetrokken, was vóór de Hervorming aan Onze Lieve Vrouwe toegewijd. Alleen het koor wordt tot de dienst gebezigd, en is van een net orgel voorzien.
Zekere Jufvrouw S. Eijermeet had tot dat einde een legaat aan de kerk geschonken, doch dit niet toereikend zijnde, werd het te kort aangevuld door den toenmaligen Ambachtsheer J. T. Spijker, wiens wapens, met die zijner echtgenoote, ook op het orgel prijken. Het werd in de lente van 1788 ingewijd. De predikstoel is fraai gebeeldhouwd; te voren was er ook eene allerfraaist gebeeldhouwde bank, voor de familie van den Ambachtsheer, maar die werd in de woelige dagen van het jaar 1795 vernield. Onder aan de balken van het koepelwerk vindt men een twaalftal ruw gebeeldhouwde en bont geschilderde beelden, verbeeldende de twaaf Apostelen. Zij zijn zeker drie palm. hoog en staan in nissen. De pastorie, te voren een buitengoed, dat aan den Heer Spijker toebehoorde, is eene der fraaiste uit de provincie Zeeland.
Men heeft er eene buit., het Hof-Ter-Nisse geheeten. Zie Nisse- (Hof-Ter-).
Het wapen van Nisse bestaat uit een schild van goud, met eenen keper van keel (rood), vergezeld van drie leliën van sabel (zwart), staande twee en een.
uit het Aardrijkskundig woordenboek van A.J. van der Aa uit 1839 en volgende jaren
Terug naar beschrijving van de Nisse.